_________________________________
Making Money $150 An Hour

No ser eg at klokka nærmar seg 01.00, og Håvamål seier vel noko om den dumme mannen som sit oppe heile natta og grublar og er sturen som før når morgonen kjem. Ikkje ta for mykje hensyn til kva eg har skrive her. God natt!

Ein m̴ tenkja holistisk. Og langsiktig. Dersom Jenny og Ole har planar om ̴ la ungane overta garden, driva han vidare p̴ gamalt vis og skapa noko som bygda kan dra fordel av i framtida, er det dei gjer, veldig bra. Men dersom det berre er ei fatalistisk flukt fr̴ det moderne for at iallfall dei skal klara seg n̴r domedag kjem Рikkje s̴ bra.

Samfunnet vÃ¥rt er ikkje berekraftig, og Nord-Noreg er kanskje den landsdelen der ein ser konsekvensane av samfunnsforma vÃ¥r klÃ¥rast. FÃ¥ stader er lokalsamfunna sÃ¥ lite berekraftige som her. SpørsmÃ¥let er korleis ein kan gjera det meir berekraftig. Kva er mest samfunnsnyttig, i ordets rette forstand? Den politiske hovudpina burde gjerast noko med. Den beste ideelle løysinga er Ã¥ forsøka Ã¥ snu samfunnet. Og her er eg samd, Øystein – berekraftige lokalsamfunn hadde vore kjempeflott! Snu urbaniseringa og styrk bygdene! …men det i seg sjølv vil ikkje snu all verdas snauhogst, forureining og global oppvarming i det forhasta samfunnet vÃ¥rt. Eg har diverre slutta Ã¥ vona at noko vil hjelpa, og meir vend meg til stoda.

Eit apropos: Eg som bur i Nordland har ofte klødd meg i hovudet over kor lite jernbanenettverket er utbygd her i landet. Kvifor gÃ¥r det berre til Bodø, og ikkje vidare? Og Nordlandsbanen var det attpÃ¥til nazistane som initierte… Dersom nordmenn hadde fÃ¥tt bestemma, ville me vel late jernbanen slutta i Trondheim. Me hadde spart mykje bensin og miljø (og kanskje frÃ¥flytting) pÃ¥ Ã¥ ha jernbane i Troms og Finnmark. Men det har det ikkje vorte noko av sÃ¥ langt.

Det vil t.d. seia at eg er for at alle skal fÃ¥ leva livet sitt som dei vil – og at det skal vera eit mangfald i livsutfaldinga. Og ligg ein ikkje samfunnet til byrde gjennom ei slik livsførsel er det greitt nok for meg. Mangfald og fridom er flott.

Men no er det ein gong slik at samfunnet vårt er relativt komplisert. Me har også eit ansvar. Det trengst pengar til bygging av vegar og sjukehus, til forsking og rettsvesen og kva det måtte vera. Og til det trengst det produktivt arbeid, forbruk og høgast mogleg sysselsetting.

Eg var for nokre Ã¥r sidan pÃ¥ ein gard der det heller ikkje fanst maskiner, knapt nok straum – der alt arbeid vart gjort for hand, alt vart dyrka økologisk – og der minst den eine parten hadde trygd. Og der inntektene elles var smÃ¥. Det tyder litt brutalt sagt at dei let storsamfunnet (les: dei som gÃ¥r pÃ¥ jobb) forsørga seg.

Nokre få kan leva ut draumen sin og leva som i tv-programmet. Men vil dei produsera mat nok til andre enn seg sjølv?

At landet burde dyrkast opp meir er eg hjartans samd i. Men det er som kjent ein politisk gjengangar – og hovudpine.

Det fyrste eg tenkjer er at ei tenking om at no må eg vera mest mogeleg nyttig for samfunnsfelleskapet, er uråd å oppdriva engasjement for. Ja, det kan vera eigna til å vekkja motløyse. Når Sovjet prøvde å få folk til å jobba ved å la dei yta etter evne å få etter behov, kva resultat gav det? Folk gadd ikkje gjera noko. Dei fekk jo ikkje noko belønning for hardt arbeid. Å kritisera folk som driv ein sjølvforsynt gard – ein samfunnsmodell med langt lengre røter i Noreg enn dagens modell – for å vera på ein egotripp, er urimeleg. Eg trur det er omsut for eigen familie som gjer at folk kvar dag står opp og går på jobb, ikkje omsut for den store grå (og som du påpeiker, til dels uverksame) massen som me kallar samfunnet.

Ein kan seia at bøndene på Mosli på sett og vis er mindre egoistiske. Dei er ikkje til byrde for samfunnet (sidan dei er sjølvforsynte og ikkje mottek trygd), og dei skadar ikkje miljøet som me andre gjer kvar dag ved å vera konsumentar og produsentar i olje-økonomien. Frå filmen går det fram at ein tredjedel av det dei har i huset er ting som andre folk har kasta. Og ikkje minst held i hevd tradisjonar som er i ferd med å døy ut.

Det neste er at dagens modell er såpass skjør som han er. Under andre verdskrigen kunne folk berga seg sjølve på landsbygdene. I dag kunne dei urbaniserte bygdene ikkje ha gjort det same. Nett no er utsiktene til krig og naud små, men det er sjølvsagt dumt å basera seg på at dagens situasjon skal vara for evig, og vera heilt avhengig av massiv mattransport frå bl.a. Kina. Som ein forskar sa i BT for litt sidan: «Det er litt skummelt at den tusenårige kunnskapen om hvordan man bruker og høster av naturen på en uindustriell måte, sånn plutselig i løpet av noen få tiår nærmest er utryddet.»

Deretter kjem spørsmålet om klimaet, miljø og natur. Dagens modell har ført ein mengd dyreartar til randa av utrydding. Nedhogging av regnskog, utarming av landbruksjord, sur nedbør og hungerkatastrofar er berre toppen av det stadig smeltande isfjellet. Skilnader mellom fattige og rike, små bedrifter og matprodusentar som vert utpressa av store multinasjonale selskap, er også dagens modell skuld i. Vekst-økonomien

Difor bør ein heller stimulera enn stigmatisera dei som vel ei anna løysing, å verta sjølvforsynte gardsbrukarar heller enn trygdemisbrukarar. Eg meiner me må skapa rammer for berekraftige lokalsamfunn. Dei som dyrkar mat må spela ei avgjerande rolle her. Det må vera rom for at folk kan velja annleis enn det staten og den statlege oppdragelsen (som alle får gjennom 12, 15, eller 18 år i skule) legg opp til.